Klinik Psikolog Mustafa Özay · Okuma süresi: yaklaşık 6 dakika
Hislerimizi her zaman fark etmeyiz. Bazen önemli bir randevuyu unuturuz, bazen bir konudan sürekli uzak dururuz, bazen de öfkemizi yanlış kişiye yöneltiriz. Bu davranışların çoğu bilinçdışı savunma mekanizmalarıyla açıklanabilir. Ankara Çankaya bölgesinde hizmet veren Klinik Psikolog Mustafa Özay olarak, danışanlarımın sık sorduğu bu kavramı sade bir dille anlatmak istiyorum.
Savunma mekanizması nedir?
Savunma mekanizması, zihnin kaygı veren ve hoş olmayan duyguları bilincin dışında tutmak için kullandığı yollardır. Bu yollar her insanda vardır ve tek başına sorun değildir. Asıl belirleyici olan, savunmanın ne kadar esnek olduğu ve hayatı ne ölçüde kısıtladığıdır.
Savunmaların sayısı çok fazladır. Bakmak, sessiz kalmak, aşırı gülmek, alışveriş yapmak ya da bir konuyu hiç açmamak da savunma işlevi görebilir. Bir davranışın savunma olup olmadığını anlamak için şu soruya bakabiliriz: Bu davranış, bizi hoş olmayan bir duyguyu yaşamaktan alıkoyuyor mu?
Bilinçdışı savunmalar nasıl çalışır?
Psikanalitik yazında sık kullanılan bir benzetme, zihni bir elektrik devresine benzetir. Akım vardır, ampul sağlamdır, ama bir şalter atmıştır ve ışık yanmaz. Bilinçli bir savunmada "oraya gitmek istemiyorum" diye karar veririz. Bilinçdışı savunmada ise bu karar farkında olmadan alınır.
Önemli bir randevuyu unutan biri, bir saat sonra bir şey hatırlattığında o kişiyle buluşmak istemediğini fark edebilir. Bilgi zihinde saklıdır. Yalnızca yaşanacak rahatsızlıktan korunmak için erişilemez hale gelmiştir.
Sık görülen savunma mekanizmaları
Bastırma: Kaygı yaratan düşünce ve duyguların bilinç alanının dışına itilmesidir. Bastırılan içerik konuşmada, rüyalarda ya da davranışlarda dolaylı biçimde ortaya çıkabilir.
Mantığa büründürme: Gerçek nedeni kabul etmek yerine kulağa makul gelen bir açıklama bulmaktır. Ders çalışmamayı baş ağrısına bağlamak buna örnektir.
Yansıtma: Kendi duygu, istek ya da kusurlarını başkalarına atfetmektir. Başarısız bir öğrencinin sorumluluğu tümüyle öğretmenine yüklemesi bu türdendir.
Yerdeğiştirme: Doğrudan yöneltilemeyen bir duyguyu daha güvenli bir hedefe aktarmaktır. Müdürüne kızan birinin bu öfkeyi evdeki kardeşine yansıtması gibi.
Yüceltme: Güçlü bir dürtüyü sosyal olarak kabul edilen bir alana yönlendirmektir. Örneğin yoğun bir enerjiyi sanata ya da spora dönüştürmek gibi.
Gerileme: Stresli durumlarda daha erken bir gelişim dönemine ait tepkilere dönmektir. Gerilim anında yetişkin bir insanın çocuksu konuşması ya da öfke nöbeti göstermesi gibi.
İnkar: Yaşanmış bir olayı ya da yapılmış bir davranışı kabul etmemektir.
Karşı tepki geliştirme: İçten gelen bir öfkeyi zıt yönde, abartılı bir sevgi gösterisiyle örtmektir.
Savunmalar ne zaman sorun olur?
Ara sıra başvurulan savunmalar kaygıyı azaltarak günlük hayatta işlevimizi sürdürmemize yardımcı olabilir. Sorun, aynı savunmaların sürekli ve katı biçimde kullanılmaya başlanmasıyla ortaya çıkar. Bu durumda kişi ilişkilerinde tekrarlayan kalıplar yaşar, sorunların kaynağını göremez ve çözüm yerine kaçınmayı sürdürür.
Bazı ruhsal güçlükler ise savunmalardan değil, zihnin başka işlevlerindeki yetersizlikten kaynaklanır. Duyguların çok yoğun gelmesi, düşünceyi düzenleme ve dikkati toplama kapasitesini zorlayabilir. Bu nedenle her belirtiyi tek bir savunmaya bağlamak doğru olmaz.
Psikoterapide savunmalar nasıl ele alınır?
Psikoterapinin amacı savunmaları yok etmek değil, onların farkına varmaktır. Terapist, danışanın hangi duyguları bilinç dışına ittiğini ve bunun hayatında hangi bedeli ödettiğini birlikte anlamaya çalışır. İçgörü arttıkça, artık işe yaramayan savunmalar daha gerçekçi ve esnek başa çıkma yollarına yerini bırakabilir.
Bu süreç hızlı ilerlemez ve her danışan için farklı işler. Terapi yaklaşımı, danışanın ihtiyacına, geçmişine ve hedeflerine göre şekillenir.
Klinik Psikolog Mustafa Özay | Ankara Çankaya
Savunma mekanizmalarını kendi hayatınızda fark etmekte zorlanıyorsanız, bunu psikoterapi sürecinde birlikte ele almak iyi bir başlangıç olabilir. Klinik Psikolog Mustafa Özay olarak Ankara Çankaya bölgesinde yüz yüze ve online psikoterapi hizmeti veriyorum. Hizmetlerim, ilk görüşme süreci ve randevu bilgileri için [Klinik Psikolog Mustafa Özay iletişim sayfası linki] adresini ziyaret edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Savunma mekanizması olan herkes psikoterapiye ihtiyaç duyar mı? Hayır. Savunmalar insan işleyişinin olağan bir parçasıdır. Psikoterapi, savunmalar yaşamı belirgin biçimde kısıtladığında ya da tekrarlayan sorunlar oluştuğunda düşünülebilir.
Klinik Psikolog Mustafa Özay hangi bölgede hizmet veriyor? Klinik Psikolog Mustafa Özay, Ankara Çankaya bölgesinde yüz yüze ve online psikoterapi hizmeti vermektedir. Terapi yaklaşımı ve ilk görüşme hakkında bilgi almak için iletişim sayfasını inceleyebilirsiniz.
Savunma mekanizmalarını nasıl fark edebilirim? Tekrarlayan kalıplara, sürekli kaçındığınız konulara ve yoğun duygu anlarındaki tepkilerinize dikkat etmek iyi bir başlangıçtır. Bu gözlemler bir uzmanla konuşulduğunda daha anlamlı hale gelir.
Kaynakça
Blackman, J. S. 101 Savunma
Özakkaş, T. Bütüncül Psikoterapi
